|
|
 |
 |
|
 |
 |
| Opracował Jakub
Gwardiak |
| A
D A M M I C K I E W I C Z |
| Adam Mickiewicz żył w
latach 1798-1855. Najwybitniejszy poeta polski, twórca polskiego romantyzmu. Pochodził z
rodziny drobnoszlacheckiej. W latach 1807-1815 uczęszczał w Nowogródku do szkoły
powiatowej. W latach 1815-1819 studiował na Wydziale Literatury Uniwersytetu
Wileńskiego. W tym czasie wraz z kolegami założył Towarzystwo Filomatów. Po śmierci
ojca (1812) był stypendystą uniwersytetu, co go zobowiązywało do kilkuletniej pracy w
szkolnictwie po ukończeniu studiów. W latach 1819-1823 nauczał literatury i prawa w
szkole powiatowej w Kownie. Ta praca rozczarowała go, pogłębiając poczucie
osamotnienia, które spowodowało śmierć matki (1820) i ślub ukochanej Maryli
Wereszczakówny (1821). Uczucie do Maryli wywarło niezatarty wpływ na jego życie i
twórczość(m.in. IV część "Dziadów" - "Upiór" 1823, liryki :
"Do M***" 1823, " Na Alpach w Spluegen" 1829). W roku 1822 ukazały
się drukiem "Ballady i romanse", które spowodowały w polskiej literaturze XIX
wieku.Za działalność w tajnych organizacjach młodzieżowych Mickiewicz został
aresztowany (1823) i w maju 1824 roku skazany na osiedlenie się w centralnej Rosji.
Jesienią 1824 roku opuścił Litwę i do roku 1829 przebywał w Petersburgu, Odessie i
Moskwie, odbył też podróż na Krym. W latach 1829-1830 podróżował, opromieniowany
sławą poety, po Niemczech, Włoszech i Szwajcarii. Od roku 1832 przebywał, z przerwami,
niemalże do końca życia w Paryżu. Brał czynny udział w działalności emigracji
polskiej. W roku 1833 został redaktorem wydawanego w Paryżu "Pielgrzyma
Polskiego", a w roku 1840 pierwszym wykładowcą nowo utworzonej katedry literatur
słowiańskich w College de France w tym mieście. W roku 1841 związał się z Andrzejem
Towiańskim. W roku 1855 udał się do Turcji z zamiarem utworzenia tam oddziałów
polskich mających walczyć przeciwko zaborcy rosyjskiemu. Zmarł nagle w Konstantynopolu,
prawdopodobnie na cholerę. W roku 1890 trumna ze zwłokami wieszcza została przewieziona
z Paryża do Krakowa i spoczęła na Wawelu. Adam Mickiewicz jest m.in. autorem "Ody
do młodości" (1820), poematów "Grażyna" (1823) i "Konrad
Wallenrod" (1825-1827), dramatu "Dziady" ( cz. II i IV - 1823, cz. III -
1832), liryków "Sonety krymskie" (1826) oraz najwspanialszego dzieła
literatury polskiej - epopei narodowej pt. "Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na
Litwie" (1834). |
| J
Ó Z E F Z A C H A R I A S Z B E M |
Józef Zachariasz Bem żył
w latach 1794-1850. Generał wojsk polskich, węgierskich i tureckich, wybitny oficer i
teoretyk artylerii, autor prac z zakresu wojskowości, matematyki i historii. Urodził
się w Tarnowie. W Warszawie ukończył Szkołę Artylerii i Inżynierów. W roku 1811
został porucznikiem artylerii konnej. Rok później uczestniczył w kampanii
napoleońskiej. Po utworzeniu Królestwa Polskiego był wykładowcą w Zimowej Szkole
artylerii, gdzie m.in. prowadził doświadczenia z rakietami bojowymi. W roku 1822 za
działalność w Wolnomularstwie Narodowym został uwięziony przez władze carskie i
usunięty z wojska. Po uwolnieniu przebywał w Galicji, zajmując się budową cukrowni i
gorzelni w wielkich majątkach ziemskich. Po wybuchu powstania listopadowego w 1831
został dowódcą baterii. Później, po bitwach w pod Iganiami i Ostrołęką, w których
odznaczył się brawurowym dowodzeniem artylerią konną, awansowany do stopnia generała
brygady. Po upadku powstania przebywał na emigracji we Francji. W roku 1832 był
współzałożycielem Polskiego Towarzystwa Literackiego w Paryżu. Początkowo związał
się z Hotelem Lambert. Założył w roku 1835 Polskie Towarzystwo Politechniczne.. celem
towarzystwa było kształcenie Polaków. Członek Tajnego Związku Jedności Narodowej,
dążył do utworzenia na emigracji polskich sił zbrojnych, m.in. formacji w Belgii i
Portugalii. W okresie Wiosny Ludów początkowo próbował wzniecić powstanie w Galicji,
a następnie kierował obroną Wiednia przed rządowymi wojskami carskimi. Po upadku
rewolucji, ranny, przedostał się na Węgry, gdzie walczył z wojskami austriackimi i
rosyjskimi, dowodząc Węgrami w Siedmiogrodzie i Banacie jako jeden z czołowych
przywódców powstania węgierskiego. Organizował też legion polski. W roku 1849 został
mianowany naczelnym wodzem rewolucyjnej armii węgierskiej. Powstanie zostało brutalnie
zdławione, a Bem wyjechał do Turcji, ponieważ spodziewał się wybuchu wojny
turecko-rosyjskiej. Chciał w ten sposób walczyć przeciwko zaborcy. Wstąpiwszy do armii
sułtana, przeszedł na islam jako Murat Pasa. W roku 1850 został przez sułtana wysłany
do Syrii, do obrony miasta Aleppo przed Beduinami. Korzystając z miejscowych zasobów,
założył wytwórnię saletry. Zmarł na malarię. W roku 1929 jego prochy sprowadzono do
Polski i pochowano w rodzinnym Tarnowie.
|
| J
a n P a w e ł II |
| Jan Paweł II - Karol
Józef Wojtyła - urodzony w roku 1920. Papież od roku 1978. Urodził się w rodzinie
urzędniczej. Po maturze w roku 1938 rozpoczął studia polonistyczne na Uniwersytecie
Jagiellońskim, które przerwał na skutek wybuchu II wojny światowej. Podczas okupacji
pracował jako robotnik w kamieniołomach w Zakrzówku, w Krakowskich Zakładach
Chemicznych "Solvaj" w Borku Fałęckim. Jednocześnie w latach 1941-1945
studiował teologię w konspiracyjnym Arcybiskupim Seminarium Duchownym w Krakowie.
Działał też w tym czasie w Teatrze Rapsodycznym, w którym prezentowany był wielki
repertuar narodowy. Święcenia kapłańskie otrzymał 1 listopada 1946 roku. W latach
1946-1948 kontynuował studia filozoficzne w Rzymie, na Papieskim Uniwersytecie Świętego
Tomasza z Akwinu, w Belgii i we Francji, prowadząc jednocześnie pracę duszpasterską
wśród Polonii. Po powrocie do kraju pełnił funkcję wikariusza w parafiach Niegowić
koło Bochni i Świętego Floriana w Krakowie oraz penitencjariusza w Bazylice Mariackiej.
W 1948 roku obronił pracę doktorską na Wydziale Teologicznym UJ. Na tym samym wydziale
uzyskał w roku 1953 habilitację na podstawie pracy o etyce Maxa Schelera. Rok później
został wykładowcą na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Aż do momentu wyboru na
papieża kierował Katedrą i Zakładem Etyki na tej uczelni. W roku1958 papież Pius XII
mianował go biskupem, a papież Paweł VI w roku 1963 - arcybiskupem i metropolitą
krakowskim. Cztery lata później został kardynałem. W tym czasie piastował różne
wysokie godności i urzędy w administracji kościelnej - był m.in. przewodniczącym
Komisji Episkopatu Polski do spraw Nauki Katolickiej. Swoje posłannictwo jako głowa
Kościoła katolickiego niesie na wszystkie kontynenty, podkreślając wszędzie
konieczność ekumenii, głosząc godność osoby ludzkiej, niezmienność zasad
moralnych, otoczenie miłością chorych. W latach 1979, 1983, 1987, 1991, 1995, 1999
odbył pielgrzymki do ojczyzny. Problemy etyczno-teologiczne stanowią treść wielu
encyklik papieskich, m.in. : "Redempator hominis"(1979), "Laborem
exercens"(1981), "Veritatis splendor"(1993), "Evangelium
vitae"(1995). Oprócz reformy prawa kanonicznego(1984) wydał nowy "Katechizm
Kościoła Katolickiego"(1992). Ponadto jest autorem wierszy, poematów i dramatów,
wydawanych najczęściej pod pseudonimem: Andrzej Jawień. |
| L
u d w i k E d w a r d E k e r t |
Ludwik Edward Ekert
urodził się 12 stycznia 1889 roku w Krośnie syn Aleksandra
i Zofii. W 1912 roku ukończył Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Lwowskiego. Działał w
ZS w Samborze, a od 1914 roku służył w 1 ppLeg. Po kryzysie przysięgowym został
wcielony do armii austriackiej i walczył na froncie włoskim. W latach 1918-1920
służył ochotniczo w WP, które opuścił w stopniu podporucznika. Po wojnie
kontynuował rozpoczętą w roku 1912 pracę nauczyciela w Gimnazjum im. Mikołaja
Kopernika w Samborze. W latach 1923-1926 odbył dodatkowe studia na Uniwersytecie
Lwowskim. W latach trzydziestych był prezesem okręgu Związku Legionistów w Samborze,
członkiem tamtejszej rady miejskiej oraz sekretarzem rady powiatowej BBWR. W latach
1935-1939 był posłem na Sejm IV i V kadencji, dwukrotnie wybieranym w okręgu nr 76. w
1938 roku został aresztowany przez NKWD i osadzony w lwowskim więzieniu Brygidki. Dalsze
losy nieznane.
|
| R
o m u a l d T r a u g u t t |
| Romuald Traugutt żył w
latach 1826-1864. Generał faktyczny, dyktator powstania styczniowego. Urodził się na
Polesiu w rodzinie szlacheckiej. Od dzieciństwa wykazywał duże zdolności do nauk
ścisłych, zwłaszcza matematyczne. Po nieudanym starcie do rosyjskiej Akademii Wojsk
Inżynieryjnych w 1845 roku wstąpił na ochotnika do armii rosyjskiej. Po trzech latach -
samodzielnie zdobywszy odpowiedni zasób wiedzy - zdał egzamin na stopień oficera
saperów. Jako porucznik saperów brał udział w kampanii węgierskiej i w wojnie
krymskiej, odznaczając się wielką odwagą i męstwem. W 1859 roku, uzyskawszy stopień
kapitana, został wykładowcą w wyższej szkole wojskowej. W roku 1862 złożył dymisję
pod wpływem krwawego stłumienia przez armię carską patriotycznych manifestacji
ludności w Warszawie. Osiadł w swoim majątku - Ostrowie pod Kobryniem. Po wybuchu
powstania styczniowego został na Polesiu dowódcą oddziału partyzanckiego, na którego
czele stoczył wiele zwycięskich potyczek. Jednakże próba przebicia się na Wołyń,
żeby wesprzeć tamtejszych powstańców, nie powiodła się. W lipcu 1863 roku oddział
poniósł znaczne straty w bitwie pod Kołodnem. Na skutek tej porażki Traugutt rozkazał
swoim powstańcom wycofać się na Polesie, a sam przedostał się do Warszawy, gdzie
nawiązał kontakt z Wydziałem Wojny Rządu Narodowego. W sierpniu tego roku otrzymał
nominację na generała i z ramienia Rządu Narodowego wyjechał do Paryża, by prosić o
pomoc dla powstańców. W październiku 1863 roku, wobec nieskuteczności działań Rządu
Narodowego, ogłosił się dyktatorem powstania - jako Michał Czarnecki - z siedzibą w
Warszawie, na ul. Smolnej. Jego celem była bezwzględna walka z zaborcą. Próbował
zreorganizować armię powstańczą, nawiązał stosunki z europejskim ruchem
rewolucujno-demokratycznym. W kwietniu 1864 roku został aresztowany i stracony (przez
powieszenie) na stokach Cytadeli Warszawskiej. |
| T
a d e u s z K o ś c i u s z k o |
| Tadeusz Kościuszko żył w
latach 1746-1817. Generał polski, naczelnik powstania w 1794 roku. Polski i amerykański
bohater narodowy. Pochodził z niezamożnej rodziny szlacheckiej. W latach 1765-1969
uczył się w Szkole Rycerskiej w Warszawie, a następnie został wysłany na koszt króla
na studia do Francji, gdzie w Paryżu studiował inżynierię wojskową. W roku 1775
wyjechał do Stanów Zjednoczonych, by wziąć udział w wojnie o niepodległość tego
kraju. Przebywał tam do roku 1783. najpierw kierował pracami fortyfikacyjnymi, m.in. w
West Point. W roku 1777 przyczynił się do zwycięstwa pod Saratogą. Za zasługi dla
Stanów Zjednoczonych został przez tamtejszy rząd mianowany generałem brygady. W roku
1784 wrócił do kraju i osiadł w majątku Siechanowicze. Podczas wojny z Rosją w 1792
roku w obronie Konstytucji 3 maja odznaczył się jako dowódca w bitwie pod Dubienką; za
przyczynienie się do zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami otrzymał Virtuti Militari. Po
przystąpieniu króla do konfederacji targowickiej podał się do dymisji i wyjechał za
granicę, do Lipska, który stał się wtedy ośrodkiem polskiej emigracji patriotycznej,
a potem do Drezna. Po drugim rozbiorze Polski postanowił wrócić do ojczyzny. Po
przybyciu do Krakowa w roku 1794 rozpoczął - 24 marca - powstanie przeciwko zaborcom
jako Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej z władzą dyktatorską. W kwietniu
1794roku pokonał Rosjan w słynnej bitwie pod Racławicami. Wiedział, że bez pozyskania
chłopów nie może liczyć na zwycięstwo. W tym celu wydał Uniwersał połaniecki, w
którym nadał chłopom wolność osobistą i ograniczył pańszczyznę. W październiku
został ranny w przegranej bitwie pod Maciejowicami i dostał się do niewoli rosyjskiej.
Po uwolnieniu w roku 1796 wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Wróciwszy do Europy,
współdziałał przy tworzeniu Legionów Polskich we Włoszech. Odmówił współpracy z
Napoleonem, gdy cesarz nie zagwarantował utworzenia Polski w granicach przedrozbiorowych,
czego Kościuszko żądał. Naczelnik doszedł wtedy do wniosku, że Polacy w walce o
niepodległość mogą liczyć wyłącznie na siebie. Ostatnie lata życia spędził w
Szwajcarii, w Solurze, gdzie zmarł. W roku 1819 jego zwłoki pochowano na Wawelu |
| I
g n a c y P r ą d z y ń s k i |
Ignacy Prądzyński żył w
latach 1792-1850. Inżynier wojskowy, generał, wybitny strateg. Pochodził ze średnio
zamożnej szlachty. Uczył się w Poznaniu, a następnie w Dreźnie. W 1807 w Poznaniu
wstąpił do wojska Księstwa Warszawskiego i uzyskał stopień sierżanta. Służył w
piechocie. W 1809 roku zdał egzamin do Szkoły Aplikacyjnej Artylerii i Inżynierii w
Warszawie. W ten sposób uzyskał awans na podporucznika. W czasie wojny z Austrią
uzyskał stopień porucznika. W 1810 roku pracował jako inżynier wojskowy. Wytyczył
m.in. granice Księstwa Warszawskiego, a w latach 1811-1812 pracował przy budowie
twierdzy Modlin. Wziął udział w kampanii napoleońskiej w 1812 roku, walcząc pod
Moskwą pod rozkazami generała Jana Henryka Dąbrowskiego. W 1813 roku uczestniczył w
bitwie pod Lipskiem a po klęsce armii napoleońskiej znalazł się we Francji.
Powróciwszy do kraju, wstąpił do armii Królestwa Polskiego w stopniu majora. Od 1815
roku prowadził różne roboty inżynierskie. Potem wykładał taktykę i fortyfikację na
kursach dla oficerów oraz w Korpusie Kadetów w Kaliszu. Należał do założycieli
Towarzystwa Patriotycznego - 1821 rok. Był także związany z wolnomularstwem. W latach
1823-1824 otrzymał zadanie opracowania projektu technicznego kanału żeglownego
mającego połączyć dorzecza Niemna i Wisły. W 1824 roku objął kierownictwo budowy
Kanału Augustowskiego. W latach 18226-1829 był więziony za działalność w
Towarzystwie Patriotycznym. Brał udział w powstaniu listopadowym jako oficer sztabowy,
szef sztabu i kwatermistrz generalny armii polskiej, a także wódz naczelny. Przed
upadkiem powstania został awansowany na generała. Zasłynął jako twórca wielu
doskonałych planów strategicznych, które przyczyniły się m.in. do zwycięstwa wojsk
polskich nad armią rosyjską pod Iganiami - 10 kwietnia 1831 rok. Po upadku powstania
został aresztowany i wywieziony w głąb Rosji, do Wiatki - 1832-1832 r. Po powrocie z
zesłania osiadł na gospodarstwie w Sandomierskiem. Schorowany, często wyjeżdżał za
granicę na kurację. Zmarł w czasie pobytu leczniczego na wyspie Helgoland, na Morzu
Północnym.
|
| J
a n K i l i ń s k i |
Jan Kiliński żył w
latach 17690-1819. Z zawodu mistrz szewski. W 1791 roku wybrany na radnego miejskiego
Starej Warszawy. Od 1793 roku brał udział w pracach przygotowawczych sprzysiężenia
powstańczego. 17 i 18 kwietnia 1794 roku uczestniczył w walkach z rosyjską załogą w
Warszawie. Jako jedyny przedstawiciel średniego mieszczaństwa powołany został przez
króla do Zastępczej Rady Tymczasowej. Po czerwcowej rewolcie warszawskiej, kiedy lud
samowolnie wyciągnął z więzienia zdrajców i powiesił ich na ulicach miasta,
wystąpił z inicjatywa usunięcia z Warszawy "niespokojnego elementu". 2 lipca
1794 roku mianowany przez Tadeusza Kościuszkę pułkownikiem, został upoważniony do
wystawiania pułku piechoty i objęcia w nim nominalnego dowództwa. Po upadku powstania
uciekł do Poznania, gdzie został aresztowany przez Prusaków i wydany Rosji. W grudniu
1794 roku został zesłany do twierdzy pietropawłowskiej w Petersburgu, zwolniony został
z więzienia po koniec 1796 roku. Zamieszkał w Wilnie, następnie w Warszawie. Autor
"Pamiętników".
|
| E
d w a r d D e m b o w s k i |
Edward Dembowski żył w
latach 1822-1846. Spiskowiec, działacz radykalnego ruchu niepodległościowego, filozof,
krytyk literacki. Syn bogatego ziemianina, dygnitarza Królestwa Polskiego, kasztelana
Leona Dembowskiego, nazwany z racji działalności i poglądów "czerwonym
kasztelanicem". Około 1840 roku wstąpił do Związku Narodu Polskiego i działał
aktywnie w jego ogniwie warszawskim. Własnym sumptem wydawał "Przegląd
Naukowy", pismo związane z gronem młodej, niepodległościowej inteligencji.
Zagrożony aresztowaniem, schronił się w Księstwie Poznańskim, gdzie nawiązał
kontakty ze Związkiem Plebejuszy. Wraz z tą organizacją przygotował na 1844 rok
powstanie trójzaborowe. Działał wśród młodzieży studenckiej i robotniczej Lwowa i
tuż przed wybuchem rewolucji krakowskiej w 1846 roku wśród chłopów podkrakowskich
wsi. W czasie rewolucji stał się sekretarzem dyktatora Jana Józefa Tyssowskiego.
Zginął od kuli austriackiej, wychodząc na czele procesji naprzeciw wojska i
zrewoltowanych chłopów. Autor rozpraw filozoficznych i krytyczno-literackich m.in.
"Myśl o przyszłości filozofii" - 1845 rok, "Piśmiennictwo polskie w
zarysie" - 1845 rok.
|
| J u l i u s z S ł o w a c k i |
Juliusz Słowacki żył w
latach 1809-1849. Poeta i dramatopisarz, największy obok Adama Mickiewicza twórca
polskiego romantyzmu. Wychowywał się w środowisku elity intelektualnej Krzemieńca i
Wilna. W latach 1825-1828 studiował prawo na uniwersytecie w Wilnie. Wiersze pisał już
od 1825 roku. Po studiach wyjechał do Warszawy, gdzie w latach 1829-1830 pracował jako
aplikant w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. W okresie warszawskim rozwinął się
także w pełni talent poetycki Słowackiego. W 1830 roku debiutował bezimiennie
powieścią poetycką w duchu byronowskim pt. "Hugo". W styczniu 1831 roku Adam
J. Czartoryski zatrudnił go w Biurze Dyplomatycznym Rządu Narodowego. W marcu 1831 roku
poeta wyjechał jako kurier dyplomatyczny do Paryża i Londynu. Po klęsce powstania
pozostał na emigracji. Mieszkał głównie w Paryżu, skąd odbył - mniejsze lub
większe - podróże. W roku 1832 wydał dwa tomy "Poezji" zawierające w
większości powieści poetyckie. Utwory te nie zainteresowały jednak czytelników, a
Mickiewicz wyraził się o nich niezbyt przychylnie, stąd wzięła się wzajemna
niechęć i rywalizacja o miano wieszcza narodowego. W latach 1833-1836 Słowacki
przebywał w Genewie, w latach 1836-1837 podróżował po Włoszech, Grecji, Egipcie i
krajach Bliskiego Wschodu, a w latach 1837-1838 mieszkał we Florencji. Podczas pobytu we
Włoszech zaprzyjaźnił się z Zygmuntem Krasińskim, któremu zadedykował dramaty:
"Balladynę" -1835 rok, a później "Lillę Wenedę" - 1840 rok.
Przyjaźń nie przetrwała jednak próby czasu. Od roku 1842 był członkiem Koła
towiańczyków. W roku 1848 przebywał w Poznaniu i we Wrocławiu. Podróże zagraniczne
wzbogaciły warsztat poetycki Słowackiego. Poemat "Anhelli" - 1838 rok -
powstały w klasztorze Betcheszban w górach Liban, przyniósł krytyczną ocenę
popowstaniowej emigracji polskiej. Efektem dalekich podróży jest także "Hymn o
zachodzie słońca" - 1839 rok- oraz poemat "Podróż do Ziemi Świętej z
Neapolu" - 1840 rok, którego pieśń VIII znana jest jako "Grób
Agamemnona". Słowacki był jednym z największych poetów romantycznych,
wyrazicielem rozczarowań generacji powstańczej. Spod jego pióra wyszły arcydzieła
literatury polskiej, m.in. dramaty "Kordian" - 1834 rok, "Sen srebrny
Salomei" - 1844 rok, dramaty historyczne: "Horsztyński" - 1835 rok,
"Mazepa" - 1840 rok, ironiczna komedia "Fantazy" - 1841 rok ?,
autobiograficzne poematy : "Godzina myśli" - 1832 rok, "W Szwajcarii"
- 1839 rok oraz liryki refleksyjne i filozoficzne.
|
|
|
 |
|
 |
|
|
 |
|
|
|